Obrazy, które sieją grozę i śmierć

Już w starożytności niektóre sztuki uchodziły za magiczne. Orfeusz swoją grą na instrumentach umiał oczarować nawet boga zmarłych Hadesa, syreny śpiewając, wprowadzały marynarzy w taki trans, że ci tracili kontrolę nad sterami i wpadali na pobliskie skały, a Pigmalion potrafił ożywić wyrzeźbiony przez siebie posąg - Galateę. W wielu kulturach szamani mogą wprowadzić ludzi w trans za pomocą rytmu, okrzyków lub tańców, a tybetańscy mnisi kontrolują czynności swojego ciała poprzez wypowiadanie odpowiednich słów. Wydaje się, że sztuka malarska wyłączona jest z grona domen magicznych. Nic bardziej mylnego...



Joerg Kastner w swojej znakomitej książce "Zabójczy Błękit" przenosi czytelnika do XVII - wiecznego Amsterdamu, na ulicach którego spotkać możemy samego mistrza Rembrandta. W pewnym momencie spokój mieszkańców metropolii zakłóca seria niewyjaśnionych tragedii: morderstw, samobójstw i pożarów, mających związek z sekretnym dziełem nieznanego malarza. Tak się składa, że obraz ów znajduje się zawsze w miejscu przestępstwa i wywiera zabójczy wpływ na szanowane dotychczas osoby tak, że te popadają w obłęd. Wydawać by się mogło, że praca ta wyszła spod rąk genialnego van Rijna, jednak on nigdy nie używał błękitu, którego na przeklętym malowidle jest aż nadto...

Tajemniczy barwnik, wykorzystany przez Kastnera w powieści, wywoływać miał u oglądających go osób niezwykłe, narkotyczne wręcz wizje prowadzące do szaleństwa, a w konsekwencji do popełniania potwornych zbrodni. Autor kryminału w końcowej notce wyjaśnił jednak, że jego historia nie jest całkowicie wyssana z palca. Naukowcy dowiedli, iż pewna odmiana błękitu przy dłuższym wpatrywaniu się w nią, może prowadzić do zawrotów głowy. Jest to kolor znany jako International Klein Blue - specjalna mieszanka barw skomponowana przez francuskiego artystę Yvesa Kleina w 1958 roku. Krótkie i intensywne życie tego malarza-eksperymentatora, a zarazem mistyka, pozwala lepiej zgłębić tajemnicę kryjącą się w jego dziele.

(fot. Czwarty Wymiar)

Ezoteryczne inklinacje w młodym artyście zaszczepione zostały poprzez lekturę ksiązki Maxa Heindela o doktrynie kosmologicznej różokrzyżowców. Od tego momentu Klein w swojej sztuce zaczyna szukać esencji wszystkiego - punktu, w którym zawiera się cały wszechświat, czegoś, co porównać można do borgesowskiego "Alefa". Różokrzyżowcy uważali błękit za kolor najwyższy, przedstawiający ducha uwolnionego z materialnego więzienia. Jednak malarz nie był zadowolony ze znanych mu odmian tej barwy. Cały czas dążył do kompozycji, która przedstawiać sobą będzie całą naturę wszechrzeczy. W ten sposób powstał International Klein Blue, miks ultramaryny (błękitu morskiego) i kilku chemicznych komponentów. Jak stwierdził sam Klein: "Namalowałem monochromatyczną powierzchnię, aby zobaczyć na własne oczy to, co przedstawia sobą absolut". Wrażenie pogłębiała też stosowana przy większości prac artysty technika pokrywania płótna grubą warstwą IKB.

Według Kleina pojęcie nicości nie istnieje, a materia i wszelkie formy biorą się ze świata ducha, są wręcz skrystalizowaną jego formą. IKB stać się miał wrotami do całkowitej wolności, powrotem do królestwa duchowego. Francuz za pomocą swych dzieł umieszczał się w centrum kosmicznej tajemnicy życia, poszukiwał swojej prawdy, niematerialności. Żyjąc w ciągłej presji, napięciu i niezaspokojeniu, popada wkrótce w rozliczne przesądy, nadmierną irytację i niebywałą wrażliwość. W 1962 roku Yves Klein umiera na drugi zawał. Ma zaledwie 34 lata...